چاپ آگهی در روزنامه های کثیر الانتشار ۴۴۱۹۵۰۰۰-۰۲۱

روزنامه‌نگاری در عصر مجازی

روزنامه‌نگاری در عصر مجازی
روزنامه‌نگاری در عصر مجازی عنوان متن مصاحبه روزنامه دنیای اقتصاد با دکتر حسن نمکدوست استاد روزنامه‌نگاری و ارتباطات است که در این نوشتار تقدیم علاقه مندان حوزه روزنامه نگاری و اهل رسانه می شود.
این روزها که شبکه‌های اجتماعی نقش پررنگی را در دنیای رسانه به خود اختصاص داده‌اند، یکی از مسائل و دغدغه‌های عمومی چگونگی عملکرد اهل رسانه و روزنامه‌نگاران در این شبکه‌هاست. طی ماه‌های اخیر بارها شاهد بوده‌ایم که یک خبر یا عکس یا رخداد به یکباره به موجی عظیم در دنیای رسانه و افکار عمومی بدل شده و شبکه‌های اجتماعی ساعت‌ها و روزها به آن پرداخته‌اند. در این رویداد‌ها اغلب نقش روزنامه‌نگاران پر رنگ بوده یا دست‌کم می‌تواند اثرگذار باشد. اینکه روزنامه‌نگاران فریب هر خبر جعلی در فضای مجازی را نخورده یا منبع اخبار مطرح‌شده را بررسی کنند و به این وسیله در فضای پر هرج و مرجی مثل توییتر به نقش اطلاع‌رسانی و آگاه‌سازی بپردازند. این همه باعث شد که طی هفته‌های اخیر گفت‌وگو‌ها و بحث‌هایی درباره چگونگی حضور روزنامه‌نگاران در فضای مجازی بین اهل رسانه و استادان این حوزه شکل بگیرد. در همین باره با دکتر حسن نمکدوست استاد روزنامه‌نگاری و ارتباطات همراه شدیم تا نظر او را درباره این موضوع جویا شویم.
روزنامه‌نگاری در عصر مجازی

 جناب دکتر نمکدوست آیا تفاوتی بین فعالیت‌‌های یک روزنامه‌نگار و اهل رسانه با آدم‌‌های عادی در فضای مجازی مثل توییتر وجود دارد؟ و اگر چنین است این تفاوت‌ها در چه زمینه‌‌هایی است؟

به نظر من این پرسش شما یک پرسش خیلی خوب است؛ از این جهت که باید این پرسش در دستور کار جامعه مطبوعاتی و روزنامه‌نگاری ایران قرار بگیرد. با وجود اینکه این مساله، خیلی سوال مهمی است ما تاکنون به‌طور جامع و به دقت درباره آن بحث نکرده‌ایم و در زوایای مختلف آن به اجماع نرسیده‌ایم. بنابراین پاسخ من کاملا شخصی است و فکر نمی‌کنم کسی هم بتواند با قاطعیت به شما بگوید که پاسخ جامعه مطبوعاتی ایران به پرسش شما چست. به هر حال، به اعتقاد من خطوط کلی گفتار و کردار اجتماعی ما، در مقام یک روزنامه‌نگار حرفه‌‌ای، در اکانت‌‌های شخصی‌ در شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌‌های موبایل متفاوت از ملاک‌ها و معیارهای حرفه‌ای‌مان نیست و نمی‌تواند باشد.  مقصودم البته گفتار و کردار درباره کنش‌های اجتماعی‌مان در فضاهایی مثل توییتر، فیس‌بوک، اینستاگرام و رعایت تا حد ممکن معیارها و ملاک‌‌های حرفه‌ای در این خصوص است؛ حال آنکه ممکن است به موضوع‌های کاملا شخصی هم بپردازیم. مثلا ممکن است شما عکس غذای دلخواه‌تان را هم در اینستاگرام بگذارید و بنویسید من عاشق این غذا هستم. طبعا مقصودم این کنش‌های شخصی نیست، بلکه کنش‌ و واکنش‌هایی اجتماعی است که می‌توان آنها را معطوف به فعالیت‌های روزنامه‌نگارانه دانست. برای مثال شما می‌خواهید خبری اقتصادی، سیاسی یا فرهنگی را بازگو کنید، نقل‌قولی از یک شخصیت اجتماعی صاحب مقام یا دارای شهرت بیاورید، اطلاعات، آمار یا سندی را که به دست‌تان رسیده منتشر کنید، توضیحی درباره یک اتهام، متهم یا مجرم بدهید، درباره تصمیم یا رفتاری انتقاد یا تصمیم و رفتاری را تایید کنید و مانند آنها. طبعا در این موارد باید همه قاعده‌های دقت، بی‌طرفی و توازن و هر آنچه را فکر می‌کنیم جزو ارزش‌‌هایمان باشد رعایت کنیم. اگر اصل چک کردن یک خبر را با منبع دوم در کار حرفه‌‌ای داریم وقتی که یک موضوع مهم را می‌خواهیم در شبکه‌های اجتماعی مطرح کنیم باز باید این اصل را رعایت کنیم. در واقع اینکه این فضا یا این صفحه متعلق به خودمان است و چون اسم خودمان بالای صفحه است بنابراین می‌‌توانیم ادعایی را بدون سند و بدون درمیان گذاشتن با خود او منتشر کنیم، نه، چنین رفتاری به‌هیچ وجه درست نیست. یا اینکه چون صرفا با ادعایی احساس همدلی می‌کنیم مجاز به انتشار آن ادعا نیستیم.  البته این عرض من است و همان‌طور که گفتم باید به‌دقت این موضوع‌ها را به بحث بگذاریم، به‌طور مشخص بررسی کنیم، به اجماع درباره‌شان برسیم و آنها را تبدیل به دستور عمل و شیوه‌نامه کنیم، که متأسفانه چنین نکرده‌ایم.

 چرا فکر می‌کنید این تفاوت وجود دارد؟ چرا روزنامه‌نگار‌‌ها باید حتما معیارهای حرفه‌‌ای روزنامه‌نگاری را در اکانت توییتر یا اکانت‌‌های فضای مجازی‌شان درمسائل عمومی رعایت کنند؟

به این دلیل که ما خیلی نمی‌‌توانیم بین زندگی شخصی خودمان و زندگی حرفه‌‌ای‌‌مان به دلیل سرشت حرفه‌‌مان، مرز قائل شویم. بعضی از حرفه‌ها این طور هستند. مثلا یک تکنیسین اورژانس را در نظر بگیرید یا یک مامور آتش‌نشانی که خارج از ساعت کاری از خرید نان و میوه به خانه برمی‌گردد. اگر آن تکنیسین اورژانس ببیند یک نفر بر اثر حمله قلبی کنار خیابان افتاده است، یا اگر آن آتش‌نشان ببیند مادری کمک می‌خواهد که خانه‌اش آتش گرفته است، بی‌توجه و به‌قول معروف بی‌خیال عبور می‌کنند و می‌گویند چون الان ساعت کار ما نیست یا چون مافوق‌مان از ما نخواسته است، یا اینکه اصلا حوصله یا دوست نداریم کمک کنیم شما متعجب نمی‌شوید؟ نجات جان یک بیمار قلبی یا کمک به حادثه‌دیدگان جزء لاینفک زندگی یک مامور اورژانس یا آتش‌نشان حرفه‌ای و یک تعهد شغلی و اجتماعی آن‌هاست. چرا شما انتظار دارید یک قاضی حتی در قضاوت‌‌های شخصی‌اش هم بیش از یک آدم معمولی رعایت دقت را بکند؟ دقت یکی از ویژگی‌های حرفه‌ای یک قاضی است و تعطیل‌بردار هم نیست.  ما هم به‌عنوان روزنامه‌نگار حرفه‌‌ای با مجموعه‌ای از صفت‌‌ها شناخته می‌شویم. رسانه ما هم با ما و صفت‌‌هایی که ما به آنها پایبند هستیم شناخته می‌شود. حال اگر من بیایم به‌عنوان روزنامه‌نگاری که مردم من را می‌شناسند به‌گونه‌ای در فضاهای شبکه‌ای یا پیام‌رسان‌های موبایل رفتار کنم که ارزش‌های حرفه‌ام را نقض می‌کند طبعا مورد انتقاد قرار خواهم گرفت و خواهند گفت آدمی بی‌دقت، زودباور، جهت‌دار، تحت تأثیر فضا، اهل شعار و… هستم. و باز طبیعی است که این برداشت به کار حرفه‌ای‌ام هم تسری بیابد. برای مثال من نمی‌‌توانم شب وقتی توییت می‌کنم به‌عنوان حسن نمک‌دوست به دلیل اینکه عصبانی هستم و یا دلم از موضوعی خون است به مسوولی پرخاش کنم و نسبت به او انصاف را زیر پا بگذارم و صبح تبدیل شوم به یک روزنامه‌نگار منصف و بی‌طرف و به آن مسوول یا مخاطب توییترم بگویم که ببین من از حالا تا ساعت ۴ بعدازظهر دیگر اصلا عصبانی نیستم و مطمئن باش که رفتارم حرفه‌ای است. باز از ساعت ۴ تبدیل بشوم به آن آدم پرخاشگر و جهت ‌گرفته دیروز. طبیعی است اگر چنین کنم درباره‌ام این طور قضاوت می‌شود که آدمی دمدمی‌مزاج هستم و حرفه‌ای نیستم و طبعا خواهند گفت روزنامه‌ای که تریبون به چنین آدمی می‌دهد حساب و کتاب ندارد.   منابع خبری من هم نمی‌‌توانند به من اعتماد کنند. فرض کنید من خبرنگار حوزه نفت هستم و مطلبی شبهه انگیز درباره یک قرارداد نفتی به دست من می‌رسد. وظیفه من این است که سندی را که ممکن است وجوه نامکشوف و ناروشن و ابهام‌برانگیز داشته باشد با منابع مربوط چک کنم و نظر آنها را هم درباره آن سند بگیرم. در واقع مطمئن شوم که یا سند درست است یا اینکه نظر طرفین دعوا را درباره آن گرفته‌ام. ولی شب بروم و بدون پیگیری یا چک کردن، آن سند را در صفحه توییتر و یا اینستاگرام منتشر کنم و تازه صبح در ادامه این کار به دنبال آن بروم و ببینم که آیا سند کامل و درست بوده است یا اینکه ماجرا جنبه‌های دیگری هم دارد. اصلا به منابع‌ خبری‌ام در وزارت نفت چه می‌توانم بگویم؟ مثلا بگویم که چون شب بود و در خانه بودم و داشتم توییت می‌کردم نیازی ندیدم که درباره صحت و سقم سند پیگیری کنم و آن را منتشر کردم و الان که آمده‌ام سر کار می‌خواهم از درستی سند مطمئن شوم؟!‍ معلوم است که‌ آنها حق دارند در مورد من تصور یک آدم غیرمنصف را داشته باشند.

 در حقیقت شما می‌فرمایید که روزنامه‌نگاری یک هویت و یک شخصیتی است با یکسری ویژگی‌‌های مشخص که باید از اینها پاسداری و حفاظت شود.

مقصودم کلماتی به غلظت پاسداری و حفاظت نیست. مقصودم این است کار حرفه‌ای یک روزنامه‌‌نگار، ۲۴ ساعته است و نمی‌‌شود دوازده ساعت روزنامه‌نگار حرفه‌ای بود و ۱۲ ساعت روزنامه‌نگار حرفه‌ای نبود. شیفت اول روزنامه‌نگار بود و شیفت دوم یک آدم عادی بود. چون ما اصلا با این هویت‌‌ حرفه‌ای‌مان در طول زندگی شناخته می‌شویم.

 شاید به خاطر اینکه آن هیجانی که در رسانه از طرف مخاطب و جامعه روی روزنامه‌نگار وجود دارد بابت اینکه مطلبی را تولید کند که آنها می‌خواهند، در فضای مجازی خیلی شدیدتر و زنده‌تر و بیشتر است و این باعث می‌شود که روزنامه‌نگار برود به سمت اینکه شتاب‌زده یا هیجانی عمل کند یا نه، این نشان‌دهنده ضعف ما طی سال‌‌های گذشته در زمینه پرورش روزنامه‌نگار حرفه‌ای است؟

درست می‌گویید، هم این دو مورد که گفتید عامل‌های موثر هستند و هم عوامل دیگری در کارند. از یک طرف متاسفانه به‌دلیل مناسبات حاکم بر فضای رسمی رسانه‌ای کشور روزنامه‌نگارها خیلی وقت‌ها احساس می‌کنند آنچه می‌خواهند و باید نمی‌توانند در رسانه‌ای کار کنند یا اساسا در رسانه‌های جریان اصلی منتشر کنند، بنابراین و لاجرم در صدد هستند که سخن خود را از مجرای دیگری به گوش مخاطبان برسانند.  از آن طرف هم، ما هیچ وقت ننشسته‌ایم تا با هم درباره این موضوعات صحبت کنیم و ببینیم شیوه درست چیست و واقعا چقدر رفتار ما متعلق به خودمان است و چقدر متعلق به سازمان رسانه‌ای که در آن کار می‌کنیم. یا اینکه چقدر ممکن است رفتار فردی‌مان به سازمان‌مان آسیب برساند و اولویت با کدام است. اینها چیزهایی است که همه باید کنار یکدیگر مطرح شود.

 در رسانه‌‌های بین‌المللی و خارجی در این زمینه چطور است؟ مثلا ما می‌بینیم که اینها حتی انگار اکانت‌‌هایی تعریف کرد‌ه‌اند که خبرنگار با آن اکانت هم به‌عنوان شخصی و هم به‌عنوان وابسته به رسانه شناخته می‌شود.

یک شیوه واحد و جهانشمول در این باره وجود ندارد. برای مثال تا آنجا که من دیده‌ام همین الان تعدادی از همکاران ما در ایسنا در پروفایل‌ شان در توییتر به این اشاره کرده‌اند که نظر شخصی‌شان را در توییتر مطرح می‌کنند. حدس می‌زنم احتمالا معنای این نوشته نوعی تفاهم بین دوستان ایسنا است که میان صفحه شخصی و هویت سازمانی‌شان تفکیک قائل شوند.

 کفایت می‌کند؟

واقعا باید بررسی کنیم و به نتیجه برسیم. چون همان‌طور که گفتم شیوه‌ها و راه‌حل‌ها مختلف است. آن‌طور که من استنباط می‌کنم و ممکن است اشتباه کنم؛ اما اگر شما همین الان به اکانت‌های همکاران‌ بی‌بی‌سی فارسی در توییتر نگاهی بیندازید می‌بینید محتواها و نحوه ارائه‌ها متفاوت است و شما از جدی‌ترین مطالب تا حتی شوخی را در میان توییت‌های آنها می‌بینید، اما رسانه‌هایی هم در دنیا هستند که شیوه‌های دیگری را ممکن است اتخاذ کنند. برای مثال یک تحقیق که چند سال پیش انجام شد نشان داد که برای مثال برخی سازمان‌های خبری مثل خبرگزاری فرانسه، رویترز و بی‌بی‌سی از روزنامه‌نگاران خود خواسته بودند تا به صراحت شخصیت آنلاین شخصی خود را از شخصیت حرفه‌ای‌شان متمایز کنند؛ در حالی که برخی رسانه‌های دیگر از جمله خبرگزاری آسوشیتدپرس از همکارانشان خواسته بودند که تنها از یک حساب کاربری برای هر دو منظور شخصی و حرفه‌ای بهره بگیرند. یا مثلا اسکای نیوز کارکنان خود را از توییت کردن درباره عقاید شخصی در حساب کاربری حرفه‌ای‌شان منع کرده بود.  بنابراین آنچه من خدمتتان عرض کردم استنباط خودم بود. ترجیحم این است که روزنامه‌نگاران حرفه‌‌ای سعی کنند در اکانت‌‌هایی که دارند ملاک و معیارهای اصلی حرفه‌شان را مدنظر قرار دهند و باز همان‌طور که گفتم خیلی لازم و درست است که ما هم مانند همکاران‌‌مان در دنیا شیوه‌نامه‌های چگونگی حضور در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی را به کمک هم تدوین کنیم.

 این روزها با پررنگ شدن شبکه‌های اجتماعی این نگرانی وجود دارد که اساسا چقدر روزنامه‌نگاران ما به آن معنی که شما می‌فرمایید واقعا حرفه‌ای هستند که حالا در رفتار شخصی‌شان بخواهند این حرفه‌ای‌گری را حفظ کنند؛ آیا این برآمده از رفتارهای رسانه‌‌ای داخل کشور ما طی دهه‌های اخیر نبوده که عمدتا رسانه‌‌ها وابستگی چپ و راست داشته‌اند؛ یعنی اینکه عمدتا رسانه‌‌ها موضع‌گیری غیربی‌طرفانه داشته‌اند؟

ببینید این بیانات از این جهت درست است که اساسا آنطور که می‌بینیم حکومت بخش مهمی از ماموریتی را که احزاب باید برعهده بگیرند در چهل سال گذشته برعهده رسانه‌‌ها قرار داده‌ است. البته بگذریم از رادیو و تلویزیون که کاملا رویکرد سیاسی و جناحی دارند، اما بخش مهمی از رسانه‌‌های دیگر هم به‌نوعی بین جریان‌‌های مختلف درون حکومت تقسیم شده است. یعنی شما خبرگزاری‌‌ها را که ملاحظه بفرمایید می‌بینید که معمولا هر کدامشان یک وابستگی و یک تعلق سیاسی یا سازمانی و جناحی دارند. فارس و تسنیم گفته می‌شود متعلق به سپاه هستند، خبرگزاری مهر به سازمان تبلیغات اسلامی، ایسنا به جهاد دانشگاهی، ایرنا به دولت و به‌تبع آن تعداد فراوانی از دیگر خبرگزاری‌ها، سایت‌‌ها یا پایگاه‌‌های خبری هر کدام بخشی از حکومت و جناح‌های سیاسی را نمایندگی می‌کنند. یعنی در حقیقت ما در ۴۰ سال گذشته در یک فضای عمدتا سیاسی رسانه‌‌ای به لحاظ مدیریت، مالکیت و سوگیری زیسته‌ایم و این، واقعیت تلخی است.  طبعا چنین وضعیت یک نابهنجاری تلقی می‌شود، یعنی ما بخش حرفه‌‌ای را که در حقیقت بنیان روزنامه‌نگاری همواره به آن تکیه داشته و روزنامه‌نگاری متعارف معمولا براساس الگوهای این بخش تعریف و اجرا می‌شود، خیلی کوچک و مهجور نگه داشته‌ایم. در حالی‌که روزنامه‌نگاری حرفه‌ای نقش تعادل‌بخش را در فضای رسانه‌‌ای کشور ایفا می‌کند و به همین دلیل هم باید قوی‌تر از بخش روزنامه‌نگاری حزبی باشد که صدالبته وجود آن هم ضروری است. آنچه ما از آن به‌عنوان مسوولیت‌های حرفه‌ای، اجتماعی و اخلاقی روزنامه‌نگاری یاد می‌کنیم را اساسا باید از بخش حرفه‌ای روزنامه‌نگاری مطالبه کرد و نه بخش حزبی و عقیدتی. برای مثال ملاک‌هایی مانند دقت، بی‌طرفی، توازن، انصاف، جامعیت و نظایر آن را شما از روزنامه‌نگاران حرفه‌ای می‌توانید مطالبه کنید و نه از روزنامه‌نگاران حزبی. در حالی‌که بنا بر سیاست‌های اشتباه اتفاقا میدان تا حدود بسیار زیادی از روزنامه‌نگاری حرفه‌ای گرفته شده و در اختیار مدیران و مالکان حزبی قرار گرفته است. اتفاقا همین عدم تعادل باعث تلاطم‌‌ها در فضای رسانه‌ای کشور است. یک پیکره نامتناسب و به دور از تعادل از رسانه‌ها خلق شده و جالب اینکه برخی مسوولان هم مرتب به این وضعیت اعتراض می‌کنند. بسیار پیش آمده که مقامات مختلف در سخنرانی‌‌هایشان و از تریبون‌ها، در رویکردها، در قضاوت‌‌ها و در دادگاه‌‌ها، روزنامه‌‌ها و رسانه‌‌ها را متهم به ایجاد این فضاهای نابسامان می‌کنند، از آنها به‌عنوان اینکه  به اختلافات دامن می‌زنند، تندروی می‌کنند، تفرقه می‌اندازند و… یاد می‌کنند و از یاد می‌برند اگر فضای رسانه‌ای کشور دچار معضل سوگیری و عدم تعادل هستند، خود مسوولان بانی چنین وضعیتی است.

یعنی خودشان به دست خودشان یک آنومی ایجاد کرده‌اند، بعد خودشان هم علیه این آنومی صحبت می‌کنند! نمی‌‌شود انتظار داشت که چه نظام دانشگاهی ما که کار آموزش روزنامه‌نگاری را انجام می‌دهد چه نظام حرفه‌‌ای ما که در پرتو همین مناسبات شکل می‌گیرد و چه روزنامه‌نگار‌‌های ما که در روزنامه‌‌ها کار می‌کنند تحت تأثیر این فضای معیوب قرار نگیرند.  می‌خواهم بگویم که به هر حال عجیب نیست وقتی که مدیریت فضای رسانه‌ای کشور سیاست‌زده است، طبعا عمده رسانه‌هایش هم رسانه‌های سیاست‌‌زده باشند. شما دقت کنید حتی نهادهای حرفه‌‌ای روزنامه‌نگاری ما هم که می‌خواهند شکل بگیرند یا باید به دست حکومت ساخته ‌شوند یا حکومت جلوی ساخته شدن آنها را می‌گیرد. بسیاری از روزنامه‌نگاران و رسانه‌ای‌های ما هم که می‌خواهند کار کنند در همین فضا استخدام می‌شوند. دانشگاه ما هم به همین شکل است. پس صحبت شما درست است، اصولا فضا به نفع حرفه‌ای‌گری و اصول بنیادین حرفه‌‌ای روزنامه‌نگاری نیست و این مشکل ایجاد می‌کند. همین، تأیید نکته‌ای است که شما گفتید. چنین مناسباتی یک مقدار و بعضی وقت‌‌ها باعث می‌شود که روزنامه‌نگارهای ما روی آن مداری که همکارانمان در دنیا حرکت می‌کنند، حرکت نکنند. یعنی آنجا بالاخره استانداردها، معیارها، منفعت سازمان، تعلق سازمانی، رفتار سازمانی به نظر قوی‌تر از اینجا اجرا می‌شوند و متأسفانه در میان ما تعلقات، رویکردها، دانش و بصیرت حرفه‌ای کمتر شکل می‌گیرد. به همین دلیل گاهی وقت‌ها رفتارهایی می‌کنیم که با استانداردهای رفتاری روزنامه‌نگاران در نقاط دیگر جهان منطبق نیست.

 در حقیقت می‌شود گفت که انگار چیزی که خیلی نایاب و کمیاب است، بی‌‌طرفی و حرفه‌ای‌گری است. یعنی به واسطه همین تلاطمی که ایجاد شده است این بی‌‌طرفی خیلی کم شده است. ما در فضای مجازی مثل توییتر بین روزنامه‌نگارهایی که خودشان را وابسته به یک تفکر حزبی و سیاسی می‌دانند دعواهای متعددی را شاهد هستیم.

قدری تلاطم‌ در کار روزنامه‌نگاری بد نیست، بد وقتی است که رویکردهای غیرحرفه‌ای بر رویکردهای حرفه‌ای بچربد و چیره شود. بالاخره در همه جای دنیا ما یک تعداد روزنامه کاملا جهت‌دار و سیاسی داریم که روزنامه‌نگارانشان هم با هم بحث و جدل می‌کنند، مشکل آنجا پدیدار می‌شود که نسبت‌‌ها به هم می‌ریزد. وقتی نسبت مناسب میان انواع روزنامه‌نگاری به هم‌ می‌ریزد طبعا شما نگران می‌شوید. همین الان یک بحث جدی در میان ماست و آن اینکه چرا روزنامه‌نگاران در سراسر دنیا می‌توانند با هم حرف بزنند، اما در ایران واقعا چنین کاری سخت است. از این مهم‌تر در ایران برخی از روزنامه‌ها و سازمان‌های خبری خواستار تعطیلی بخش دیگری از رسانه‌های خبری و روزنامه‌ها می‌شوند. باز خیلی عجیب‌تر اینکه بخشی از روزنامه‌نگاران، روزنامه‌نگاران دیگر را خائن می‌شمرند و حتی خواهان اخراج و دستگیری آنها می‌شوند. طبیعی است که چنین روزنامه‌نگارهایی حاضر نباشند دور هم بنشینند و درباره موضوع‌های مشترک‌شان صحبت کنند. حتی فکر می‌کنم بعضی‌ها معتقد به وجود موضوع‌های مشترک فی‌مابین هم نباشند. درحالی‌که روزنامه‌نگاران حرفه‌ای با وجود هر اختلاف نظری می‌توانند با هم بنشینند و درباره مسائل حرفه‌ای‌شان صحبت کنند و کم و بیش به نتیجه هم برسند.  اساسا به همین خاطر است که وقتی بحث انجمن صنفی مطرح می‌شود من از جمله کسانی هستم که معتقدند در شرایط کنونی نمی‌‌توانیم انتظار یک انجمن صنفی واحد و فراگیر را داشته باشیم. ما جزو کشورهایی هستیم که باید انجمن‌‌های صنفی متعدد داشته باشیم. می‌دانید در کشور سوئد یک سندیکا عموم روزنامه‌نگاران را نمایندگی می‌کند در حالی که در فرانسه چنین نیست. به خاطر اینکه تکثر آرا و رویکردها، زیاد و به گونه‌‌ای است که امکان جمع شدن همه روزنامه‌نگارها را زیر یک سقف نمی‌‌دهد. در ایران هم به دلیل همان چگالی سیاست‌زدگی و حکومت‌زدگی مطبوعات و خبرگزاری‌ها و رسانه‌های خبری به نظر می‌رسد که نمی‌‌توانیم حداقل به زودی یا تا زمانی که وضعیت این گونه است انتظار داشته باشیم که یک انجمن صنفی، جامعه مطبوعاتی یا جامعه رسانه‌‌ای ایران را نمایندگی بکند. وقتی که در جامعه مطبوعاتی‌مان گرایشی داریم که خواهان تعطیل روزنامه دیگری است، گرایشی داریم که روزنامه دیگر یا روزنامه‌نگاران دیگری را دشمن تلقی می‌کند و برعکس روزنامه و روزنامه‌نگارانی داریم که بخشی از همکاران را متحجر می‌دانند و از حذفشان استقبال می‌کنند، طبعا نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم که اینها بتوانند زیر یک سقف جمع شوند و یک نهاد حرفه‌‌ای و صنفی مشترک را شکل بدهند. توییتر هم مثل هر رسانه‌‌ای امتداد زندگی طبیعی ماست. وقتی بخشی از ما در جریان زندگی طبیعی‌مان می‌گوییم مرگ بر فلانی، یا می‌گوییم درود بر بهمانی یا این روزنامه باید تعطیل شود، آن خبرگزاری باید تعطیل شود و… این روزنامه باید تقویت شود و آن خبرگزاری باید تقویت شود، خب همین روند زندگی طبیعی به توییتر هم سرریز می‌شود و آنجا هم ادامه پیدا می‌کند. تازه در توییتر و فیس‌بوک و اینستاگرام احساس گشوده‌‌تر بودن و راحت‌‌تر بودن هم می‌کنیم. به این ترتیب حتی آن صحبت‌‌هایی که یک مقداری در رسانه‌‌های رسمی سعی می‌کنیم تلطیف کنیم اینجا رک‌تر، صریح‌تر و چه بسا خشن‌تر هم مطرح می‌کنیم و به شکل‌های متفاوت می‌گوییم نابود باید گردد، اعدام باید گردد، تعطیل باید گردد و…

 آن‌قدر سرعت وقایع در فضای مجازی بالاست که معمولا یک موجی شکل می‌گیرد که روزنامه‌نگار برای اینکه از این موج عقب نماند اقدام می‌کند و نتیجه می‌شود اینکه یکسری موضوعات شکل شتابزده می‌گیرد. آیا می‌توانیم با صحبت و بحث و بررسی وضعیت روزنامه‌نگاران و اهل رسانه در شبکه‌های اجتماعی به نوعی عملکردی چون شبیه‌ساز که برای خلبانان شرایط خاصی را به وجود می‌آورد که تمرین و تجربه داشته باشد و در زمانی که نیازمند است در زمان بسیار کوتاه واکنش مناسب انجام دهد برای روزنامه‌نگار نیز در شرایط فوری و سریع فضای مجازی کارکرد داشته باشد؟

بخشی از آنچه می‌گویید درست است. اساسا ما در موضوع روزنامه‌نگاری بحران، شبیه‌‌سازی موقعیت‌های بحرانی و آمادگی را به‌عنوان یکی از ارکان کار و جزو لاینفک آموزش مطرح می‌کنیم. در واقع همان کاری که آتش‌نشان‌ها یا امدادرسان‌ها انجام می‌دهند. رادیو اساسا رسانه موقعیت‌های بحرانی شناخته می‌شود، به همین خاطر همکاران ما در رادیو مانورهای وضعیت‌های بحرانی را مرتب انجام می‌دهند. اما یک بحث دیگر هم وجود دارد و آن هم به اشتراک گذاشتن تجربه‌ها، جمع‌بندی تجربه‌ها و رسیدن به راه‌حل اجماعی و مشترک درباره تجربه‌هاست. ما باید یاد بگیریم که از نحوه پوشش تجربه‌های تلخ و شیرین جامعه درس بگیریم.  مثلا اتهامی علیه یک نفر، هر قدر بزرگ و تلخ مطرح می‌شود، نوار صحبت کسی منتشر می‌شود، فردی جواب یک خبرنگار را با عصبانیت می‌دهد،‌ کسانی درباره موضوعی دست به اعتراض می‌زنند و ده‌ها نمونه دیگر. طبیعی است که پوشش خبری این رویدادها در لحظه وقوع حادثه یا اطلاع از آنها با چالش‌هایی همراه است؛ چالش‌های فرهنگی، روانشناختی، اجتماعی، سیاسی، حقوقی و… خوب ما باید بنشینیم و در حین پوشش یا پس از آن درباره نحوه رفتارمان براساس معیارهای حرفه‌ای گفت‌وگو کنیم و از این گفت‌وگوها به نتیجه‌ای هم برسیم. مثلا از هم بپرسیم آیا در فلان ماجرا حق داریم قبل از اینکه دادگاهی تشکیل شود و ابعاد موضوع روشن شود تصویر یک متهم را منتشر کنیم؛ هر چند که آن تصویر هزاران بار توسط دیگران در شبکه‌‌های اجتماعی منتشر شده باشد؟ آیا درست است که تصویر قربانیان را به هر ترتیبی منتشر کنیم؟‌ آیا حق داریم مانند هزاران فرد عادی که از ماجرایی برافروخته‌اند ما هم خواستار اشد مجازات برای متهم شویم؟ آیا حق داریم حریم خصوصی یک نفر را هر قدر خلافکار نقض کنیم؟ آیا چون مسجل شده یک نفر مقصر است اجازه داریم عکس فرزندان و خانواده او را منتشر کنیم؟ آیا اجازه داریم رویداد را بزرگ‌تر یا کوچک‌تر از آنچه هست نشان دهیم؟ این پرسش‌ها و نظایر آنها به ذات حرفه ما برمی‌گردند و پاسخ‌شان جمعی و اجماعی است. نکته مهم من این است که به نظر من این پرسش‌ها را برای انتشار در تمام پلتفرم‌ها از رسانه جریان اصلی که در آن کار می‌کنیم تا رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی و صفحه‌های شخصی‌مان باید از خودمان و همکاران‌مان بپرسیم.


روزنامه‌نگار معرف رسانه‌اش است

ما به‌عنوان روزنامه‌نگار حرفه‌‌ای با مجموعه‌ای از صفت‌‌ها شناخته می‌شود. رسانه ما هم با ما و صفت‌‌هایی که ما به آنها پایبند هستیم شناخته می‌شوند. حال اگر من بیایم به‌عنوان روزنامه‌نگاری که مردم من را می‌شناسند به‌گونه‌ای در فضاهای شبکه‌ای یا پیام‌رسان‌های موبایل رفتار کنم که ارزش‌های حرفه‌ام را نقض می‌کند طبعا مورد انتقاد قرار خواهم گرفت و خواهند گفت آدمی بی‌دقت، زودباور، جهت‌دار، تحت تأثیر فضا، اهل شعار و… هستم. و باز طبیعی است که این برداشت به کار حرفه‌ای‌ام هم تسری بیابد.


هدایت به سمت حقیقت

 وظیفه ما به‌عنوان روزنامه‌نگار این است که به مخاطبان و جامعه کمک کنیم که به حقیقت نزدیک‌تر شوند، نه اینکه بخواهیم حقیقتی که خودمان به آن باور داریم را با دست بردن در حقیقت درست کنیم.  فرض کنید من یک روزنامه‌نگار صاحب‌نام هستم. فرض کنید که من در روزنامه‌‌ای کار می‌کنم که تعداد بسیاری مخاطب دارد. حالا همین من با پشتوانه کاراکتر رسانه‌ام بروم در توییتر و بدون دقت، بدون اینکه موضوعی را از همه جوانب بررسی کنم، در توییتی فردی را به یک خلاف متهم یا فردی را از یک اتهام مبرا کنم. حتما این کار من می‌تواند در برداشت بسیاری از آدم‌‌ها نسبت به موضوع تاثیر بگذارد. نکته بسیار مهم این است: اصلاحیه‌هایی که در روزنامه‌ها و خبرگزاری‌ها فردای اشتباه‌مان چاپ می‌کنیم بیشتر یک «دلخوش‌کنک» هستند. در یک نگاه منصفانه ما هیچ وقت نمی‌‌توانیم آب رفته را به جوی برگردانیم. چه کسی تضمین داده همه مخاطبانی که امروز اتهام غیرمنصفانه ما را درباره یک فرد خوانده‌‌اند فردا هم بیایند و توضیح ما را مبنی بر اینکه اشتباه کرده‌ایم بخوانند. چه کسی تضمین داده است منی که امروز اتهام شما را علیه یک فرد در یک رسانه می‌خوانم تا فردا که توضیح اصلاحی‌تان منتشر می‌شود منتظر می‌مانم و علیه متهم بخت‌برگشته دست به کاری نمی‌زنم؟ توضیح فردا هیچ‌وقت اشتباه امروز را مرتفع و منتفی نمی‌کند. به همین خاطر شما هر قدر روزنامه‌نگار سرشناس‌تر و حرفه‌ای‌تری باشید باید در انتشار مطالب‌تان در همه فضاهای رسمی و غیر رسمی، بزرگ و کوچک، اصلی و غیر اصلی رسانه‌ای بیشتر دقت کنید و تلاش کنید به استانداردهای حرفه‌‌ای پایبند بمانید.

منبع: دنیای اقتصاد

گردآوری‌شده توسط شبکه پذیرش آگهی

کلمات کلیدی :
تعرفه آگهی روزنامه اطلاعات دفتر قبول آگهی روزنامه اطلاعات نرخ چاپ آگهی در روزنامه اطلاعات قیمت چاپ آگهی و تبلیغات در روزنامه اطلاعات جدول نرخ چاپ آگهی در روزنامه اطلاعات هزینه چاپ آگهی در روزنامه اطلاعات جدول نرخ چاپ تبلیغات در روزنامه اطلاعات دفتر پذیرش و چاپ آگهی در روزنامه اطلاعات  جدول قیمت چاپ آگهی در روزنامه اطلاعات تومان قیمت چاپ آگهی و تبلیغات در روزنامه اطلاعات دانلود لیست قیمت آگهی روزنامه اطلاعات قیمت آگهی ترحیم در روزنامه اطلاعات قیمت آگهی تسلیت در روزنامه اطلاعات قیمت آگهی تبریک در روزنامه اطلاعات قیمت آگهی و چاپ آگهی چاپ انواع آگهی در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی تاسیس شرکت در روزنامه رسمی اطلاعات چاپ آگهی تغییرات شرکت در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی ثبت شرکت در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی مناقصه و مزایده در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی مجمع عمومی در روزنامه کثیرالانتشار چاپ آگهی مجمع در روزنامه اطلاعات هزینه چاپ آگهی در روزنامه رسمی کثیرالانتشار قیمت چاپ آگهی مفقودی در روزنامه اطلاعات قیمت چاپ آگهی گمشده در روزنامه اطلاعات تعرفه چاپ اعلام مفقودی در روزنامه رسمی تعرفه چاپ هر کادر آگهی در روزنامه رسمی نرخ چاپ آگهی در روزنامه رسمی اطلاعات تعرفه جدید چاپ آگهی در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی نیازمندی در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی ترحیم و تسلیت در روزنامه اطلاعات تلفن دفتر قبول آگهی تلفنی روزنامه اطلاعات تلفن دفتر چاپ آگهی در روزنامه رسمی تلفن چاپ آگهی تغییرات شرکت ها در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی تاسیس شرکت در روزنامه با قیمت مناسب چاپ آگهی نیازمندی اطلاعات چاپ آگهی مفقودی کارت در روزنامه اطلاعات قیمت چاپ آگهی گمشده ها در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی تبریک و تشکر در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی شرکت ها و موسسات در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی مناقصه نفتی در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی شرکت های نفتی در روزنامه اطلاعات تعرفه آگهی مفقودی در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی چهار رنگ در روزنامه اطلاعات با قیمت مناسب چاپ آگهی تک رنگ با قیمت مناسب در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی انتشار کتاب و محصولات فرهنگی در روزنامه اطلاعات تعرفه چاپ آگهی در صفحه آخر روزنامه اطلاعات چاپ انواع آگهی و تبلیغات در روزنامه اطلاعات قیمت چاپ هر کادر آگهی در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی شرکت ها و بانک ها و موسسات در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی و تعرفه آگهی روزنامه اطلاعات چاپ آگهی تمام صفحه در روزنامه اطلاعات چاپ آگهی در صفحات داخلی روزنامه اطلاعات هزینه چاپ آگهی تاسیس شرکت در روزنامه اطلاعات تعرفه آگهی روزنامه همشهری نرخ چاپ آگهی در ضمائم روزنامه همشهری هزینه چاپ آتبلیغات در روزنامه همشهری نرخ چاپ آگهی در روزنامه همشهری نرخ چاپ آگهی در راهنمای همشهری قیمت چاپ تبلیغات در روزنامه همشهری جدول نرخ چاپ آگهی در راهنمای همشهری لیست قیمت چاپ آگهی در روزنامه همشهری تعرفه چاپ آگهی در نیازمندیهای صبح تهران قیمت چاپ آگهی در صفحه اول روزنامه همشهری دفتر پذیرش و چاپ آگهی روزنامه همشهری دفتر چاپ آگهی روزنامه همشهری دفتر پذیرش آگهی های روزنامه همشهری دفتر قبول آگهی های راهنمای همشهری دفتر قبول آگهی نیازمندیهای همشهری خدمات پذیرش و چاپ آگهی های راهنمای همشهری دفتر پذیرش و چاپ آگهی روزنامه همشهری قیمت چاپ آگهی در راهنمای همشهری تومان قیمت چاپ آگهی در ضمائم روزنامه همشهری تومان لیست قیمت چاپ آگهی در روزنامه همشهری تومان جدول قیمت چاپ آگهی در روزنامه همشهری تعرفه رسمی چاپ آگهی در روزنامه همشهری جدول قیمت چاپ آگهی در نیازمندیهای همشهری لیست قیمت چاپ آگهی در ضمیمه روزنامه همشهری تومان خدمات پدیرش و چاپ آگهی در نشریات روزنامه همشهری قیمت چاپ آگهی روزنامه همشهری دانلود تعرفه آگهی های رهنمای همشهری دانلود تعرفه آگهی های روزنامه همشهری دفتر قبول آگهی نیازمندیهای همشهری کل مناطق تهران دفتر قبول آگهی راهنمای همشهری دفتر پذیرش آگهی نیازمندیهای همشهری نرخ چاپ آگهی در روزنامه هزینه چاپ آگهی در روزنامه دفتر چاپ آگهی روزنامه همشهری دفتر چاپ آگهی راهنمای همشهری دفتر چاپ آگهی نیازمندیهای همشهری دفتر قبول آگهی و چاپ در نیازمندی های همشهری خدمات پذیرش و چاپ آگهی در روزنامه ها دفتر چاپ آگهی روزنامه و مجلات همشهری نرخ رسمی چاپ آگهی در نیازمندی های همشهری قیمت چاپ هر کادر آگهی در راهنمای همشهری خدمات قبول آگهی راهنمای همشهری قیمت جدید چاپ آگهی در روزنامه همشهری تعرفه آگهی روزنامه دنیای اقتصاد قیمت آگهی روزنامه دنیای اقتصاد هزینه چاپ آگهی در روزنامه دنیای اقتصاد خدمات پذیرش و چاپ آگهی در روزنامه دنیای اقتصاد لیست قیمت آگهی های روزنامه دنیای اقتصاد نرخ تبلیغات در روزنامه اقتصادی دنیای اقتصاد روزنامه خبرهای اقتصادی و تجاری دنیای اقتصاد تعرفه روزنامه دنیای اقتصادی نرخنامه آگهی روزنامه دنیای اقتصاد دفتر قبول آگهی روزنامه دنیای اقتصاد فهرست قیمت آگهی روزنامه دنیای اقتصاد تعرفه چاپ آگهی در روزنامه دنیای اقتصاد هزینه چاپ آگهی در روزنامه اقتصادی نرخ چاپ آگهی های روزنامه دنیای اقتصاد به ریال قیمت چاپ انواع آگهی روزنامه دنیای اقتصاد قیمت چاپ آگهی یک کادری روزنامه دنیای اقتصاد قیمت چاپ تمام صفحه روزنامه دنیای اقتصاد قیمت آگهی هر کادر در روزنامه دنیای اقتصاد دفتر پذیرش آگهی روزنامه دنیای اقتصاد خدمات چاپ آگهی در روزنامه دنیای اقتصاد روزنامه دنیا اقتصاد نرخ تبلیغات در روزنامه دنیای اقتصاد لیست نرخ آگهی روزنامه دنیای اقتصاد تعرفه ویژه نامه نوروزی روزنامه دنیای اقتصاد قبول چاپ آگهی مناقصه و مزایده در روزنامه دنیای اقتصاد دفتر چاپ آگهی مزایده در روزنامه کثیرالانتشار دفتر قبول آگهی مناقصه و مزایده جهت چاپ در روزنامه کثیرالانتشار دنیای اقتصاد تعرفه رسمی چاپ آگهی در روزنامه دنیای اقتصاد تعرفه جدید چاپ آگهی در روزنامه دنیای اقتصاد تعرفه آگهی روزنامه ایران دفتر قبول آگهی روزنامه ایران پذیرش و چاپ آگهی در روزنامه ایران تعرفه درج آگهی و تبلیغات در روزنامه ایران نرخ چاپ آگهی در روزنامه ایران جدول نرخ چاپ آگهی در روزنامه ایران هزینه چاپ تبلیغات در روزنامه ایران قیمت آگهی های روزنامه ایران لیست قیمت چاپ آگهی در روزنامه ایران نرخ چاپ تبلیغات در روزنامه ایران دفتر پذیرش آگهی روزنامه ایران لیست قیمت چاپ آگهی روزنامه ایران  دفتر قبول آگهی های روزنامه ایران دفتر پذیرش و چاپ آگهی در روزنامه ایران خدمات پذیرش و چاپ آگهی روزنامه ایران هزینه چاپ آگهی در روزنامه ایران تومان لست تعرفه آگهی های روزنامه ایران  تعرفه چاپ تبلیغات در روزنامه ایران نرخ آگهی صفحه آخر روزنامه ایران نرخ چاپ آگهی در صفحه اول روزنامه ایران هزینه چاپ تبلیغات در صفحات ورزشی روزنامه ایران دفتر قبول آگهی تلفنی روزنامه ایران قیمت آگهی صفحات بین الملل روزنامه ایران نرخ آگهی هر کادر در روزنامه همشهری تعرفه آگهی تمام صفحه روزنامه ایران لیست قیمت آگهی صفحات روزنامه ایران دفتر پذیرش آگهی روزنامه ایران خدمات چاپ آگهی تلفنی روزنامه ایران لیست هزینه چاپ آگهی روزنامه ایران تعرفه آگهی روزنامه جام جم نرخنامه آگهی های روزنامه جام جم دفتر پذیرش و چاپ آگهی در روزنامه جام جم جدول نرخ چاپ آگهی در روزنامه جام جم قیمت چاپ تبلیغات در روزنامه جام جم جدول نرخ چاپ آگهی در روزنامه جام جم هزینه چاپ آگهی در روزنامه جام جم قیمت چاپ تبلیغات و آگهی در روزنامه جام جم جدول قیمت چاپ آگهی در روزنامه جام جم لیست قیمت چاپ آگهی در روزنامه جام جم  قیمت چاپ آگهی در روزنامه جام جم تومان دانلود فهرست قیمت چاپ آگهی های روزنامه جام جم دفتر پذیرش و چاپ آگهی های روزنامه جام جم دفتر قبول آگهی روزنامه جام جم خدمات پذیرش و چاپ آگهی در روزنامه جام جم پذیرش و چاپ آگهی تلفنی در روزنامه جام جم قبول آگهی تلفنی روزنامه جام جم قیمت چاپ آگهی تمام صفحه در روزنامه جام جم نرخ چاپ آگهی تک کادری در روزنامه جام جم قیمت چاپ آگهی و تبلیغات در روزنامه جام جم قیمت چاپ آگهی ترحیم و تسلیت در روزنامه جام جم قیمت چاپ آگهی در صفحه آخر روزنامه جام جم قبول آگهی تلفنی روزنامه جام جم قیمت چاپ آگهی روزنامه جام جم در سال جاری چاپ آگهی مزایده و مناقصه در روزنامه جام جم تلفن دفتر چاپ آگهی روزنامه جام جم جدول نرخ چاپ آگهی در روزناکمه جام جم جدول قیمت آگهی و تبلیغات روزنامه جام جم تعرفه چاپ آگهی در روزنامه رسمی قیمت چاپ آگهی در روزنامه کثیرالانتشار نرخ رسمی چاپ آگهی در روزنامه جام جم تعرفه آگهی روزنامه ابرار چاپ آگهی روزنامه ابرار نرخ چاپ آگهی روزنامه ابرار خدمات چاپ آگهی روزنامه ابرار دفتر پذیرش و چاپ آگهی در روزنامه ابرار لیست نرخ چاپ آگهی روزنامه ابرار قیمت چاپ تبلیغات در روزنامه ابرار دفتر قبول آگهی روزنامه ابرار تعرفه چاپ آگهی در روزنامه ابرار هزینه چاپ آگهی و تبلیغات در روزنامه ابرار جدول قیمت آگهی های روزنامه ابرار لیست نرخ چاپ آگهی و تبلیغات در روزنامه ابرار خدمات پذیرش و چاپ آگهی و تبلیغات در روزنامه ابرار فهرست قیمت آگهی روزنامه ابرار قیمت آگهی تمام صفحه در روزنامه ابرار نرخ آگهی نیم صفحه در روزنامه ابرار تعرفه ابرار هزینه چاپ آگهی و تبلیغات در روزنامه ابرار قیمت چاپ هر کادر آگهی در روزنامه ابرار نرخ آگهی در صفحه اول روزنامه ابرار دفتر قبول آگهی روزنامه ابرار  تعرفه آگهی روزنامه رسالت  قیمت چاپ آگهی در روزنامه رسالت خدمات پذیرش و چاپ آگهی روزنامه رسالت دفتر قبول آگهی روزنامه رسالت لیست نرخ آگهی روزنامه رسالت تلفن دفتر قبول آگهی روزنامه رسالت دفتر پذیرش آگهی روزنامه رسالت فهرست قیمت آگهی روزنامه رسالت هزینه چاپ آگهی در روزنامه رسالت نرخ چاپ تبلیغات روزنامه رسالت خدمات پذیرش و چاپ آگهی روزنامه رسالت ذفتر چاپ آگهی و تبلیغات روزنامه رسالت نرخ تبلیغات در روزنامه رسالت قیمت چاپ تبلیغات روزنامه رسالت فهرست قیمت چاپ آگهی روزنامه رسالت قیمت هرکادر آگهی روزنامه رسالت نرخنامه رسمی چاپ آگهی در روزنامه رسالت دفتر قبول آگهی 24 ساعته روزنامه رسالت دفتر پذیرش آگهی روزنامه رسالت به صورت تلفنی خدمات پذیرش آگهی روزنامه رسالت به طور تلفنی تعرفه رسمی روزنامه رسالت لیست نرخ آگهی روزنامه رسالت تعرفه چاپ آگهی در روزنامه کاروکارگر قیمت چاپ آگهی در روزنامه کار و کارگر نرخ چاپ آگهی در روزنامه کار و کارگر خدمات چاپ آگهی در روزنامه کاروکارگر پذیرش آگهی روزنامه کار و کارگر لیست نرخ چاپ آگهی در روزنامه کاروکارگر تلفن دفتر قبول آگهی روزنامه کار و کارگر تلفن دفتر پذیرش آگهی تلفنی روزنامه کار و کارگر جدول نرخ چاپ آگهی در روزنامه کار و کارگر دفتر قبول آگهی روزنامه کار و کارگر چاپ آگهی در صفحه آخر روزنامه کار و کارگر سفارش آگهی در روزنامه کار و کارگر ثبت آگهی در روزنامه کار و کارگر درج آگهی در روزنامه کار و کارگر تعرفه آگهی روزنامه کار و کارگر ثبت آگهی در روزنامه رسمی قیمت آگهی روزنامه کاروکارگر تعرفه چاپ آگهی در صفحات داخلی روزنامه کار و کارگر نرخ آگهی یک کادری روزنامه کاروکارگر دفتر قبول آگهی و سفارش آگهی روزنامه خدمات پذیرش و چاپ آگهی در روزنامه کار و کارگر لیست قیمت چاپ آگهی در روزنامه کار و کارگر تعرفه آگهی روزنامه شرق تعرفه چاپ آگهی در روزنامه شرق قبول آگهی روزنامه شرق تعرفه روزنامه شرق هزینه چاپ آگهی در روزنامه شرق قیمت چاپ آگهی روزنامه شرق هزینه چاپ آگهی و تبلیغات در روزنامه شرق دفتر قبول آگهی روزنامه شرق دفتر پذیرش آگهی روزنامه شرق پذیرش و چاپ آگهی در روزنامه شرق لیست نرخ چاپ آگهی در روزنامه شرق جدول قیمت چاپ آگهی در روزنامه شرق نرخ چاپ آگهی روزنامه شرق خدمات پذیرش و چاپ آگهی در روزنامه شرق چاپ آگهی مزایده و مناقصه روزنامه شرق چاپ آگهی مناقصه و مزایده در روزنامه شرق قبول آگهی مزایده روزنامه شرق پذیرش آگهی روزنامه شرق چاپ آگهی با تخفیف در روزنامه شرق تعرفه چاپ آگهی و تبلیغات شرکت ها در روزنامه شرق قیمت آگهی روزنامه شرق دفتر قبول تلفنی آگهی روزنامه شرق دفتر چاپ آگهی و تبلیغات روزنامه شرقتعرفه چاپ آگهی روزنامه خراسان تعرفه آگهی روزنامه خراسان نرخ چاپ آگهی در روزنامه خراسان هزینه چاپ آگهی در روزنامه خراسان قیمت چاپ آگهی در روزنامه خراسان لیست نرخ چاپ آگهی در روزنامه خراسان دفتر قبول آگهی روزنامه خراسان قبول آگهی ثبت شرکت در روزنامه خراسان پذیرش و چاپ آگهی روزنامه خراسان درج آگهی در روزنامه خراسان تعرفه آگهی های مزایده و مناقصه روزنامه خراسان چاپ آگهی مناقصه و مزایده در روزنامه خراسان چاپ آگهی در صفحه آخر روزنامه خراسان تعرفه چاپ آگهی تمام صفحه در روزنامه خراسان قیمت چاپ هر کادر آگهی در روزنامه خراسان خدمات پذیرش و چاپ آگهی در روزنامه خراسان  تعرفه آگهی روزنامه اعتماد قیمت چاپ آگهی در روزنامه اعتماد هزینه چاپ آگهی روزنامه اعتماد قیمت آگهی روزنامه اعتماد چاپ آگهی در روزنامه اعتماد تعرفه چاپ آگهی و تبلیغات در روزنامه اعتماد نرخ آگهی اعتماد دفتر قبول آگهی روزنامه اعتماد دفتر پذیرش آگهی روزنمه اعتماد تعرفه آگهی اعتماد قبول آگهی مناقصه در روزنامه اعتماد چاپ آگهی مناقصه و مزایده روزنامه اعتماد چاپ آگهی ترحیم و تسلیت در روزنامه اعتماد چاپ آگهی مزایده روزنامه اعتماد خدمات قبول آگهی روزنامه اعتماد دفتر پذیرش آگهی مزایده و مناقصه روزنامه اعتماد نرخ آگهی روزنامه اعتماد تعرفه آگهی تمام صفحه در روزنامه اعتماد هزینه چاپ آگهی در صفحه آخر روزنامه اعتماد چاپ آگهی شرکت های ماشین سازی در روزنامه اعتماد نرخ چاپ آگهی در صفحات میانی روزنامه اعتماد تعرفه هر کادر آگهی روزنامه اعتماد قیمت آگهی مزایده در روزنامه اعتماد قیمت آگهی مناقصه در روزنامه اعتماد دفتر قبول آگهی روزنامه اعتماد تعرفه روزنامه اعتماد نرخ جدید چاپ آگهی در روزنامه اعتماد چاپ آگهی تاسیس شرکت در روزنامه جدول قیمت آگهی روزنامه اعتماد پذیرش آگهی روزنامه اعتماد درج تلفنی آگهی روزنامه اعتماد قیمت رسمی چاپ آگهی روزنامه اعتماد نرخ تخفیفات چاپ آگهی در روزنامه چاپ آگهی تک کادری و تمام صفحه در روزنامه اعتمادتعرفه آگهی روزنامه ابتکار قیمت چاپ آگهی در روزنامه ابتکار دفتر قبول آگهی روزنامه ابتکار سفارش آگهی روزنامه ابتکار تعرفه رسمی چاپ آگهی در روزنامه ابتکار نرخ چاپ آگهی در روزنامه ابتکار هزینه چاپ هر کادر آگهی در روزنامه هزینه چاپ آگهی تمام صفحه در روزنامه ابتکار درج آگهی در روزنامه ابتکار چاپ آگهی تاسیس شرکت در روزنامه تعرفه روزنامه ابتکار جدول قیمت چاپ آگهی و تبلیغات روزنامه ابتکار نرخ رسمی چاپ آگهی در روزنامه ابتکار چاپ آگهی ثبت شرکت در روزنامه ابتکار تعرفه چاپ هر کادر آگهی در روزنامه ابتکار لیست قیمت چاپ آگهی در روزنامه ابتکار قیمت آگهی تمام صفحه روزنامه ابتکارتعرفه آگهی روزنامه آفتاب یزد قیمت چاپ آگهی در روزنامه آفتاب یزد دفتر قبول آگهی روزنامه آفتاب یزد نرخ رسمی چاپ آگهی در روزنامه آفتاب یزد هزینه چاپ آگهی تمام صفحه در روزنامه آفتاب یزد قیمت چاپ هر کادر آگهی در روزنامه آفتاب یزد چاپ آگهی ترحیم و تسلیت در روزنامه آفتاب یزد جدول نرخ چاپ آگهی و تبلیغات روزنامه آفتاب یزد چاپ آگهی تبریک و تشکر در روزنامه نرخنامه رسمی چاپ آگهی روزنامه روزنامه آفتاب یزد چاپ آگهی مزایده در روزنامه آفتاب یزد چاپ آگهی مناقصه و مزایده در روزنامه آفتاب یزد چاپ آگهی تاسیس شرکت در روزنامه آفتاب یزد چاپ آگهی تاسیس شرکت ها و موسسات در روزنامه سفارش آگهی در روزنامه آفتاب یزد تلفن دفتر پذیرش آگهی روزنامه آفتاب یزد تلفن دفتر قبول آگهی روزنامه آفتاب یزد چاپ آگهی بانک ها و موسسات اعتباری در روزنامه آفتاب یزد سفارش آگهی مناقصه در روزنامه آفتاب یزدتعرفه آگهی روزنامه آرمان قیمت چاپ آگهی در روزنامه آرمان چاپ آگهی استخدامی در روزنامه آرمان چاپ آگهی مجمع عمومی در روزنامه آرمان نرخ آگهی روزنامه آرمان فهرست قیمت چاپ آگهی در روزنامه آرمان جدول قیمت چاپ آگهی در روزنامه آرمان چاپ آگهی ثبت شرکت در روزنامه آرمان چاپ آگهی تاسیس شرکت در روزنامه آرمان نرخ آگهی روزنامه آرمان چاپ آگهی مناقصه در روزنامه آرمان چاپ آگهی مزایده در روزنامه آرمان عرفه آگهی روزنامه تعادل چاپ آگهی در روزنامه تعادل قیمت چاپ آگهی در روزنامه تعادل قیمت جدید چاپ آگهی در روزنامه تعادل دفتر قبول آگهی روزنامه تعادل جدول قیمت درج آگهی در روزنامه تعادل لیست قیمت چاپ آگهی در روزنامه تعادل خدمات چاپ آگهی در روزنامه تعادل قیمت آگهی تمام صفحه در روزنامه قیمت هر کادر آگهی در روزنامه نرخ آگهی روزنامه تعادل هزینه چاپ آگهی در روزنامه تعادل چاپ آگهی مزایده در روزنامه تعادل دادن آگهی به روزنامه تعادل تلفن دفتر پذیرش آگهی روزنامه تعادلتعرفه آگهی روزنامه همدلی چاپ آگهی در روزنامه همدلی قیمت آگهی های روزنامه همدلی نرخ آگهی روزنامه همدلی تلفن قبول آگهی روزنامه همدلی دفتر قبول آگهی روزنامه همدلیتعرفه چاپ آگهی روزنامه کیهان تعرفه چاپ آگهی در روزنامه کیهان قیمت چاپ آگهی در روزنامه کیهان قبول آگهی روزنامه کیهان پذیرش آگهی روزنامه کیهان نرخ آگهی روزنامه کیهان دفتر قبول آگهی روزنامه کیهان دفتر پذیرش آگهی روزنامه کیهان دفتر چاپ آگهی روزنامه کیهان دفتر قبول آگهی مزایده روزنامه کیهان دفتر پذیرش آگهی مزایده و مناقصه روزنامه کیهان پذیرش آگهی تلفنی روزنامه کیهان چاپ آگهی مناقصه و مزایده در روزنامه کیهان قبول آگهی ثبت شرکت ها در روزنامه کیهان چاپ آگهی تغییرات شرکت ها تعرفه آگهی ترحیم و تسلیت در روزنامه کیهان قیمت آگهی مفقودی در روزنامه کیهان چاپ آگهی اعلام مفقودی روزنامه کیهان چاپ آگهی خرید و فروش در روزنامه کیهان چاپ آگهی تمام صفحه در روزنامه کیهان قبول آگهی روزنامه کیهان به صورت تلفنی نرخ چاپ آگهی در صفحه آخر روزنامه کیهان هزینه چاپ آگهی گمشده در روزنامه کیهان دفتر قبول آگهی کیهان دفتر چاپ آگهی کیهان چاپ آگهی تمام صفحه در روزنامه کیهان چاپ آگهی شرکت ها در روزنامه کیهان چاپ آگهی در روزنامه رسمی تعرفه رسمی روزنامه کیهان نرخ هر کادر آگهی روزنامه کیهان هزینه چاپ آگهی در صفحات میانی روزنامه کیهان قیمت چاپ آگهی در صفحه اول روزنامه کیهان دفتر قبول آگهی تلفنی روزنامه کیهان چاپ آگهی در روزنامه رسمی کیهان لیست نرخ چاپ آگهی در روزنامه کیهان دفتر قبول آگهی مزایده روزنامه کیهان دفتر قبول آگهی مناقصه روزنامه کیهان تعرفه آگهی روزنامه رسمی کیهان دفتر چاپ آگهی و تبلیغات روزنامه کیهان قبول آگهی ثبت شرکت ها و موسسات نرخ چاپ آگهی دوره ای در روزنامه کیهان دفتر پذیرش آگهی تلفنی روزنامه کیهان قیمت چاپ آگهی در صفحات ویژه روزنامه کیهان چاپ آگهی شرکت ها و موسسات در روزنامه کیهان نرخ آگهی صفحه اول روزنامه کیهان چاپ آگهی ثبت در روزنامه رسمی کیهان چاپ آگهی روزنامه کیهان با تخفیف قیمت رسمی آگهی روزنامه کیهان قیمت آگهی نیم صفحه در روزنامه کیهان قیمت آگهی گمشده در روزنامه کیهان لیست قیمتهای چاپ آگهی در روزنامه کیهان قیمت آگهی و تخفیفات روزنامه کیهان دفتر چاپ آگهی تلفنی روزنامه کیهان دفتر درج آگهی روزنامه کیهان دفتر ثبت آگهی روزنامه کیهان قیمت درج آگهی در صفحه اول روزنامه کیهان نرخ چاپ آگهی در صفحات داخلی روزنامه کیهان جدول هزینه چاپ آگهی در روزنامه کیهان قیمت چاپ هر کادر آگهی در روزنامه کیهان چاپ آگهی تاسیس شرکت در روزنامه کیهان چاپ آگهی ثبت شرکت در روزنامه کیهان چاپ آگهی تغییرات شرکت در روزنامه کیهان تعرفه جدید چاپ آگهی روزنامه کیهان نرخ چاپ آگهی در روزنامه رسمی قیمت چاپ آگهی در روزنامه کثیرالانتشار قیمت چاپ آگهی در صفحه آخر روزنامه کیهان دفتر قبول آگهی روزنامه رسمی دفتر چاپ آگهی روزنامه کثیرالانتشار چاپ آگهی مجمع عمومی در روزنامه کیهان دفتر چاپ آگهی مزایده و مناقصه در روزنامه کیهان تعرفه چاپ آگهی در روزنامه کثیرالانتشار قیمت چاپ آگهی یک کادری در روزنامه کیهان چاپ آگهی شرکت ها در روزنامه رسمی دفتر چاپ آگهی تلفنی روزنامه رسمی دفتر درج آگهی روزنامه کیهان چاپ آگهی دعوت مجموع شرکت ها در روزنامه کیهان دفتر پذیرش و چاپ آگهی در روزنامه کثیرالانتشار کیهان قبول آگهی تلفنی در روزنامه رسمی تلفن دفتر چاپ آگهی و تبلیغلا در روزنامه رسمی قیمت چاپ آگهی و تبلیغات تمام صفحه در روزنامه کیهان فهرست نرخ چاپ آگهی در صفحه داخلی روزنامه کیهان جدول نرخ تخفیفات چاپ آگهی در روزنامه کیهان چاپ آگهی مزایده املاک در روزنامه کیهان نرخ تخفیفات چاپ آگهی در روزنامه کیهان قیمت چاچ آگهی و تخفیفات در روزنامه رسمی و کثیرالانتشار چاپ آگهی معرفی کتاب و محصولات فرهنگی در روزنامه کیهان چاپ آگهی بانک ها و موسسات در روزنامه کیهان چاپ آگهی در صفحات ورزشی روزنامه کیهان چاپ آگهی ترحیم و تسلیت در روزنامه کیهان چاپ آگهی تبریک در روزنامه کیهان چاپ آگهی سازمان ها و ادارات در روزنامه کیهان قیمت چاپ آگهی در صفحات ورزشی روزنامه کیهان چاپ آگهی دو رنگ در روزنامه کیهان قیمت چاپ آگهی چهار رنگ در روزنامه کیهان نرخ چاپ آگهی تک رنگ در روزنامه کیهان چاپ آگهی در کیهان دفتر خدمات چاپ آگهی و تبلیغات در روزنامه کیهان قیمت چاپ آگهی و تبلیغات در صفحات روزنامه کیهان تعرفه چاپ آگهی روزنامه کیهان تعرفه رسمی چاپ آگهی در روزنامه کثیرالانتشار جدول تعرفه رسمی چاپ آگهی در روزنامه کیهان خدمات پذیرش آگهی مزایده روزنامه کیهان قبول آگهی تلفنی روزنامه کیهان پذیرش تلفنی آگهی روزنامه کیهان چاپ آگهی استخدام در روزنامه کیهان چاپ آگهی شرکت ها و موسسات در روزنامه کیهان تعرفه آگهی روزنامه کیهان سفارش آگهی روزنامه کیهان چاپ آگهی تاسیس شرکت در روزنامه کثیرالانتشار چاپ آگهی در روزنامه سراسری چاپ آگهی روزنامه رسمی تلفن قبول آگهی روزنامه رسمی تلفن سفارش آگهی روزنامه سراسری دفتر پذیرش آگهی روزنامه رسمی نرخنامه آگهی روزنامه رسمی نرخنامه آگهی روزنامه سراسری قیمت آگهی روزنامه سراسری چاپ آگهی کتاب و محصولات فرهنگی در روزنامه کیهان تعرفه چاپ آگهی دورنگ در روزنامه کیهان قیمت چاپ آگهی چهاررنگ در روزنامه سراسری لیست نرخ آگهی مشکی رنگ در روزنامه کیهان هزینه آگهی روزنامه سراسری تعرفه آگهیهای کیهانتعرفه آگهی روزنامه جمهوری قیمت چاپ آگهی در روزنامه جمهوری اسلامی نرخ چاپ آگهی در روزنامه جمهوری اسلامی ایران دفتر قبول آگهی روزنامه جمهوری اسلامی تلفن دفتر پذیرش آگهی روزنامه جمهوری دفتر پذیرش آگهی تلفنی روزنامه جمهوری چاپ آگهی تمام صفحه در روزنامه جمهوری قیمت چاپ هر کادر آگهی در روزنامه جمهوری نرخ چاپ آگهی در صفحه اول روزنامه جمهوری هزینه چاپ آگهی تک کادری در روزنامه جمهوری چاپ آگهی مزایده در روزنامه جمهوری چاپ آگهی مناقصه در روزنامه جمهوری جدول قیمت آگهی روزنامه جمهوری اسلامی لیست نرخ چاپ آگهی در روزنامه جمهوری فهرست قیمت چاپ آگهی در روزنامه جمهوری اسلامی ایران سفارش آگهی روزنامه جمهوری دفتر قبول سفارش آگهی روزنامه دفتر پذیرش و چاپ آگهی در روزنامه جمهوری اسلامی دفتر پذیرش آگهی تلفنی روزنامه جمهوری اسلامی ایران چاپ آگهی تاسیس شرکت در روزنامه جمهوری قیمت آگهی یک کادری در روزنامه جمهوری چاپ آگهی ثبت شرکت در روزنامه جمهوری دفتر قبول آگهی روزنامه جمهوری اسلامی ایران تلفن دفتر پذیرش آگهی روزنامه جمهوری اسلامی ایران تعرفه چاپ آگهی در صفحه آخر روزنامه جمهوری تعرفه روزنامه جمهوری در سال جاری چاپ آگهی تاسیس شرکت در روزنامه جمهوری چاپ آگهی ثبت شرکت در روزنامه جمهوری چاپ آگهی ارزان در روزنامه سراسری چاپ آگهی در ارزان ترین روزنامه دفتر قبول سفارش آگهی روزنامه جمهوری اسلامی ایران نرخنامه جدید چاپ آگهی در روزنامه جمهوری تلفن سفارش آگهی روزنامه جمهوری تعرفه جمهوری روزنامه جمهوری چاپ آگهی در روزنامه کثیرالانتشار ارزان قیمت تعرفه آگهی روزنامه های ارزان قیمت چاپ آگهی مزایده رسمی در روزنامه رسمی تلفن دفتر قبول آگهی روزنامه جمهوری چاپ آگهی استخدام در روزنامه جمهوری لیست نرخ چاپ آگهی در روزنامه جمهوری قیمت چاپ هر کادر آگهی در روزنامه جمهوری اسلامی جدول نرخ آگهی در صفحه آخر روزنامه جمهوری قیمت چاپ آگهی در صفحات داخلی روزنامه جمهوری دفتر قبول آگهی روزنامه جمهوری اسلامی ایران تلفن دفتر پذیرش آگهی روزنامه جمهوری اسلامی ایران تعرفه چاپ آگهی در صفحه آخر روزنامه جمهوری تعرفه روزنامه جمهوری در سال جاری چاپ آگهی تاسیس شرکت در روزنامه جمهوری دفتر سفارش آگهی روزنامه جمهوری دفتر قبول آگهی روزنامه جمهوری اسلامی ایران تلفن دفتر سفارش آگهی به روزنامه تلفن دفتر پذیرش آگهی روزنامه جمهوری نرخنامه جدید چاپ آگهی در روزنامه جمهوری تلفن سفارش آگهی روزنامه جمهوری تعرفه جمهوری روزنامه جمهوری چاپ آگهی در روزنامه کثیرالانتشار ارزان قیمت تعرفه آگهی روزنامه های ارزان قیمت چاپ آگهی مزایده رسمی در روزنامه رسمی تلفن دفتر قبول آگهی روزنامه جمهوری چاپ آگهی استخدام در روزنامه جمهوری لیست نرخ چاپ آگهی در روزنامه جمهوری چاپ آگهی مجمع فوق العاده در روزنامه جمهوری پذیرش آگهی برای چاپ در روزنامه جمهوری قیمت آگهی نیازمندیهای روزنامه جمهوری تلفن سفارش آگهی روزنامه جمهوری نرخ رسمی چاپ آگهی روزنامه جمهوری چاپ آگهی پذیره نویسی سهام در روزنامه جمهوری چاپ آگهی ترحیم و تسلیت در روزنامه جمهوری چاپ آگهی تبریک و تشکر در روزنامه جمهوری لیست رسمی قیمت آگهی روزنامه جمهوری دانلود تعرفه آگهی روزنامه جمهوری نرخنامه آگهی های روزنامه جمهوری اسلامی
برای چاپ آگهی در همه روزنامه ها با شماره 44195000 تماس بگیرید
این مطلب را به اشتراک بگذار